teksteSHQIP.com
TeksteShqip Mobile Version


Poezi Shqip nga Ndoc Gjetja

Dergo nje foto me te mire

Vendlindja: Bėrdicė Tė Shkodrės     Lindi me: 09-03-1944  


Kur Ndoc Gjetja ishte shtatė vjec, prindėrit e tij u vendosėn me banim nė Lezhė, ku jeton edhe sot. Nė vitin 1970, filloi tė botojė poezitė e para. Merret vetėm me poezi. Eshtė autor i disa vėllimeve poetike. Njė studiues i njohur e ka cilėsuar Ndocin poet qė di me ēdo varg t'i bjerė bukur tastierės sė humanizmit.

Ndoc Gjetja ėshtė njė prej poetėve mė pranė shpirtrave njerėzore nė poezinė shqipe bashkėkohore, apo siē e ka cilėsuar njė studiues, poeti qė di me ēdo varg ti bjerė bukur tastierės sė humanizmit. Ai kėtė frymė e timbėr tė zėrit tė vet kurrė nuk u rrek t’a tradhėtonte. Besnik i patundur i bindjeve e prirjeve tė veta, si njė orakull, ai vazhdoi tė shkruaj deri ne dite te fundit me atė sinqeritet siē u shfaq aq i befasishėm kur ishte veē se njė gjimnazist nė Lezhė. Poezi e thellė, e ndjerė, poezi nė tė cilėn rrėfehet bota e njeriut, intimiteti, mardhėniet njerėzore, madje edhe me sendet rreth e rrotull. Ardhja e tij nė letėrsi shėnoi disi rėnien morale tė shkelqimit tė improvizuar tė poetėve qė pėrbėnin triumviratin monist tė letėrsisė, tė cilėt, vertetė dinin tė thurnin vargje, i kishin dėrguar edhe jashtė pėr studime zhdanoviane, pėr tė qėnė kėshtu “poetė oborri”, siē i klasifikonte Frederik Rreshpja, por kėtyre tė kreut u mungonte sinqeriteti poetik. Shkruanin ca poema pėr ca shqiponja qė flututonin lart, kur shqiptari zvarritej si krimb baltrave herė mbi dhč e herė nėn dhč. Shkruanin pėr ca ugare e baltra krenare, pėr ca qytete industriale, pėr ēelik, hekur e beton, e kėto i shpalosnin nė faqe gazetash me njė krenari tė shpifur, ndėrkohė poetėt qė revoltoheshin si ndaj sistemit tė dhunės por dhe imponimit krijues, pėrgjunjėshin, dhunoheshin, madje edhe pushkatoheshin si Trifon Xhaxhika, Vilson Blloshmi, Genci Leka dhe Havzi Nelaj. Ata, tė mėdhejt e dikurshėm, edhe sot e ruajnė xhelozisht prijtarinė fodulle nė poezinė shqipe me patericat e njė tė huaji qė e njeh gjysėm globi larg poezinė shqipe, kritik qė ka bėrė riklasifikimin e poetėve elitare konformist krejt ngjashėm me ēfarė e shiste si lakra tregu i realsocit. Po fundja le ta falenderojmė edhe pėr kėtė, kritikun e huaj, se po na i mban me berihaj rosinantėt e poezisė sė monizmit, kasnecėt letėrsisė sė diktaturės qė sot kanė dalė nė publik me njė luk tė ri. Por mė kot. Se vertetė njerėzit e shihnin Konstandinin qė ja kish shaluar rrasės sė varrit si kalė, por edhe erėn e baltrave tė varrit ja ndjenin.Dhe thonin, ky kalorės egėrshan nuk ėshtė i gjallė, ėshtė i vdekur, shkon i vdekuri me tė gjallė, shkon i gjalli me tė vdekur.
Natyrisht, kushdo qė ka patur ambicjen pėr tė fituar emrin poet asokohe tė pėrdhunėshme, ka paguar haraēin e konformizmit. Keq apo mirė, me dashje apo pa dashje duhej ti kėndontė njė kėngė lavdėruese tiranisė ēdo autor, por kėtu nuk ėshtė fjala pėr haraēin qė paguhej me imponim, por pėr pėrjargjet e atyre qė nėn shėmbėllesen e diktatorit tė madh, si tė ishin marioneta teatri kukllash, bėnin diktatorin e vogėl nė koperativen e shkrimtarėve bolshevikė.
Edhe Ndoc Gjetja e pagoi haraēin e vet historik. Por ndėrkohė ai nė tėrėsinė e tij mbeti poet i vertetė. Poezia e tij qytetare, ndryshe prej poezisė marciale tė krerėve tė letėrsisė, kėrkonte tek njeriu, tek perjetimi, tek intimiteti, tek ndjesitė e mira e tė bukura. Ajo poezi u bė fort e dashur pėr lexuesit. Falė kėsaj, Ndoc Gjetes i mbetėn nga koha e krijimtarisė nėn regjimin monist, shumė mė tepėr poezi se sa atyre qė prodhonin me shumicė pėr tė mbushur depot e propogandės komuniste me vepra qė i imponoheshin popullit brenda dhe, falė parave pa kursim qė jepte regjimi, tollombacja e kuqe fryhej edhe jashte shtetit, packa se deri me sot, askush nuk ka marrė pėrsipėr tė bėjė njė hulumtin se sa para janė vėnė nga rregjimi monist qė letėrsia realsocit tė “ēante bllokaden” imperialisto-revizioniste.
Megjithė fryrjet qė u bėheshin agjitatorėve tė letėrsisė sė partishme, tė cilėt zinin vend nė tribuna, kongrese e kuvende krahas krerėve tė diktaturės, ata nuk i shpėtonin dot sfidave nga brėnda. Njė sfidė ishte Kasėm Trebeshina. Nuk e lanė njė ēast tė lirė por e kalben burgjeve e veprat ja dogjen me vendim tė gjykatave tė ashtuquajtur popullore.
Se tė gjitha, edhe mbjellja e tokave me kokalla, nė emėr tė popullit bėhej. U shfaq si meteor Bilal Xhaferri. Plasėn ta hiqnin nga udha e letėrsisė, ku dikujt i bėnte hije mesadukej, sa njė Fadil Paēram qė bėnte edhe partinė edhe letėrsinė( por e pėsoi nga tė vetet), e anatemoi Bilal Xhaferrin publikisht, sa e degdisi tė arratisej. Por edhe atje larg nė Ēikago e gjetėn nė vitin 1987 - vdekja enigmė qė pikėlloi artdashėsit por gėzoi jerarkėt e letersisė moniste, qė vollėn vrer ndaj tij.
Krijimtaria e Frederik Rreshpės e Ndoc Gjetjes bashkuar me atė tė Jorgo Bllacit e ndonjė tjetėr, ishin gjithashtu sfida qė ju bė poetėve tė elitės sė diktaturės. Frederikun pesimist e tė zymtė qė guxoi tė flasė, e burgosėn, Jorgo Bllacin e Sadri Ahmetin po ashtu. Ndocin qė kėndonte pėr njeriun e “vogėl”, rrethanorin, e mbajtėn pranė duke e konsideruar njė poet provincial i parrezikshėm. Por duhet thėnė se Ndoc Gjetja, pavarėsisht njė farė konformizmi, pėr shkak tė fatalitetit tė lindjes nėn diktaturė, kurrė nuk e kishte toleruar kerkesėn ndaj artit tė vertetė. E vunė tė drejtonte njė revistė tė vogėl me titull “Ekran” rreth tė cilės mblidheshin mė sė shumti krijuesit e filmit dhe teatrit. Kėshtu poeti lezhjan, por i lindur nė Berdicė tė Shkodrės mbijetoi.
Nė verė tė vitit 1993, Ndoc Gjetja u gjėnd nė njė kurs nė Athinė dhe me tė thuajse takohesha pėrditė. Koha kish bėrė tė vetėn, tranzicioni nė vėnd qė t’a shpėtonte po e shkatrronte njeriun. Poetėt e ndjenin vetėn tė braktisur. Shoqėria shqiptare nė njė marramendje prej tė dehuri, nuk donte tė dinte nė kishte shkrimtarė. Shteti i shkėrrmoqur nuk merrej as me poetėt e as me lypsit e, ēfarė ėshtė mė e keqja, i konsideronte tė njė rangu tė dy palėt, sepse rėndonin buxhetin qeveritar me asistenca sociale.
Njė punonjės administrate mund tė bridhte gjithė botėn, politikanėt i bėnin pushimet nė Dubai, ndėrsa poetėt thuajse vdisnin pėr bukė. Tė shisje banane e paketa cigaresh nėpėr rrugė ishte e zakonėshme pėr krijuesit. Kohė tranzicioni, kohė e pamėshirshme e mizore. Ndoc Gjetja fliste me vete i tėrhequr nė botėn e tij,... e shkruante. Poezia merrte tone proteste. Trajta dhembje. Dhembje njerėzore, siē gjithmonė i kish ndjerė e vuajtur nė shpirtin e tij. Ja si u rrėfehej lexuesve tė vet: Tridhjetė vjet e shtrylla talentin/ nė njė nga zyrat e shtetit monist/me kepucė tė vjetra e pėrshkoja qytetin/ dhe gjithė njerėzit i doja si Krisht.
Kohėt ishin diametralisht tė kundėrta, por thelbi i vuajtjes njerėzore mbeti, veē nė trajta e forma tė reja: O koha tranzicioni, kohė bishtdhelpre!/Si tė ranė brakushet kėshtu poshtė kėmbėve!/Unė po shkoj tė mbyllem nė Monastrin e Vetes/derisa tė kryesh jashtėqitjen tėnde.
Tek bisedonim nė njė kafene verore, pranė sheshit Omonia nė Athinė nė njė ditė tė bukur qershori, i shpreha dėshirėn t’i bėja njė cikėl fotografish pėr fondin tim fotografik,por edhe pėr ti botuar nė gazetėn “Egnatia” bashkė me poezitė e tij. Kėshtu kam vepruar me miqtė e mi gjatė viteve tė mėrgimit nė Greqi: Aristidh Kolia, Ndoc Gjetja, Robert Alia- Dragot, Mimoza e shoqja, Gazmend Kapllani, Zhaneta Ogranaj, Pilo Zyba, Genc Ēobani, Englantina Kume, Marita Vuksani, Rajmonda Diamanti. I fotografoja, i botoja nė gazetė si dhe nė albumin poetik tė emigrantėve por edhe i ruaja nė arkivin tim. Vjen njė kohė qė edhe fotografitė si verė e vjetėr ēmohen, marrin vlera tė reja, sepse janė imazhe tė njė kohe qė kurrė nuk kthehet mė. Po a do tė me nxjerresh mirė, me pyeti Ndoci, tek pinte cigare i menduar. Atėherė ju ktheva e i thashė, se nė mos mbetėt i kėnaqur Poeti, e nė mos e nxjerrsha nė portret si Krisht, do ta thyeja aparatin fotografik qė sapo e kisha blerė nė Monastiraq.
Fotografite dolėn tė bukura e Ndoci i pelqeu ato. Madje njėren nga fotot e vuri nė kopertinėn e librit tė vet me poezi.
Qė nga 1993 e sot kanė kaluar mjaft vite. Pėr Ndoc Gjetjen vazhdoi kalvari i mundimeve qė e bėri fytyren e tij akoma mė tė pėrvujtun. Ata qė e patėn pasuar nė Lezhė e qė pėrbėnin tė ashtuquajturėn “shkolla poetike lezhiane”, njėri i hyri politikės, tjetri diplomacisė e njė tjetėr atė tė kėshilltarit tė kryeministrit tė vendit, duke e lėnė disi nėn hije veprimtarinė poetike, pėr t’i bėrė vend karierės qė sjell mirėqenie dhe famė publike nė media. Ndėrsa Ndoci po ai. Madje akoma mė keq, u largua nga Tirana e u kthye nė vendlindje.
Gjatė dhjetėvjeēarit tė fundit i ndodhur nė Amerikė, kam dėgjuar pėr poetin prej miqėve tanė tė pėrbashkėt si Elinda e Pjeter Jaku, tė cilėt patėn mirėsinė tė mė dėrgonin vėllimin poetik tė Ndoc Gjetės “Dhjata ime” botim i vitit 1998, tė cilit ja kushtonte me pikėllim tė birit tė vet Renit i vrarė nė moshė tė re. Edhe shkrimtari Kujtim Dashi me ka folur pėr fatin e trishtueshėm tė Ndoc Gjetjes.
Tragjedia nė jetėn e poetit ishte kryer e kjo ndjehej jo vetėm nė terheqjen e tij jashtė vėmendjes publike, por edhe nė poezine e tij me tone pikėllimi. Artistet e mėdhej edhe tragjeditė e dhembjet i kanė tė mėdha, ndaj dhe veprat e tyre janė aq mbresėlėnese dhe tronditėse, sepse artistet nuk qajnė me lotė, qajnė me shpirt e qajnė me art, me njė art qė e tejkalojn jetėn e njė njeriu, pėr tu rrokur nė shpirtrat e brezave tė tjerė.
Mortja s’ka ēfarė u bėn poeteve, artistėt e mėdhej kanė lindje, por vdekja u harrohet. Ndaj them se, kushdo qė e ka njohur poetin dhe poezinė e tij, e di mirėfilli se Ndoc Gjetja, si me pare edhe me pas, mbeti poeti qė shkroi poezi pėr botėn shpirtėrore tė njeriut,… dhe vetė ai ishte dhe mbeti njeriu i pėrvujtun, i thjeshtė, i vertetė, poeti me fytyren e Jezu Krishtit nė poezinė shqipe.
Ajo fytyrė Krishti e mbuluar me njė dhembje hyjnore, gjithmone do te kujtohet diku pranė vendvarrimit tė kryetrimit Gjergj Kastrioti, ku rrinte me njerėz tė thjeshtė, tė cilėt mbase nuk e dinin se ai ishte dhe mbetet njė prej poetėve mė nė zė tė letėrsisė sė sotme shqipe, zėri mė njerėzor.

» Dergo Korrigjime »


Nuk ka akoma asnje vote
 


Poezi:

» Dergo Nje Poezi »


NDOC GJETJA :: KOMENTE





Kalendari
22/12/2014

Votimi i Javes
   22-28 Dhjetor 2014

Top Hiti 2013-2014

  Babastars - High 2

  Noizy - Bonja Me Dore

  Tuna - Fenix

  Mc Kresha - Amsterdam

  Skivi, Nora & Mimoza - Na

  Buta - Mellow

Votimi i Javes

Qendra e Dobesimit EquiLybra